Skąd wzięło się obmywanie nóg przez papieża w bazylice św. Jana na Lateranie? Dlaczego papież Franciszek odszedł od tej tradycji? Odpowiada prałat Giovanni Falbo.
Więcej artykułów o Kościele znajdziesz na stronie głównej: ewtn.pl
Źródło: Victoria Cardiel, ACI Prensa | 19 stycznia 2026 |
Photo credit: Vatican Media za ACI Prensa
Tekst został przetłumaczony i opracowany na podstawie oryginalnych materiałów źródłowych przez EWTN Polska.
Jeśli chcesz być na bieżąco zapraszamy do zapisania się do newslettera.
W swój pierwszy Wielki Czwartek, 28 marca 2013 r., papież Franciszek postanowił odprawić Mszę Wieczerzy Pańskiej w kaplicy ośrodka dla nieletnich Casal del Marmo na północ od Rzymu.
Podobnie jak miało to miejsce, gdy był arcybiskupem Buenos Aires (Argentyna), Franciszek starannie umył stopy 12 osobom pozbawionym wolności, w tym włoskiemu katolikowi i muzułmance z Serbii.
Od tego momentu, przez cały dwunastoletni okres swego pontyfikatu, odwoływał się do celebracji w Bazylice św. Jana na Lateranie, katedrze Biskupa Rzymu, podążając za linią duszpasterską zrywającą ze zwykłą praktyką swoich poprzedników.
Dla prałata Giovanniego Falbo, kanonika laterańskiego, szambelana kapituły katedralnej i prepozyta bazyliki, decyzję tę należy rozumieć jako środek tymczasowy. Jego zdaniem, świadczy o tym decyzja papieża Leona XIV o przywróceniu tej historycznej tradycji z 2 kwietnia. Ogłoszenie zostało wydane w zeszłym tygodniu przez Prefekturę Papieską.
„Lata pontyfikatu papieża Franciszka” – wyjaśnia – „podobnie jak wiele innych uroczystości i inicjatyw, stanowią wyjątek, motywowany pragnieniem dania światu wyraźnego znaku upodobania w stosunku do ubogich i ostatnich spośród nas, zwracając uwagę Biskupa Rzymu na miejsca cierpienia”.
„Chwalebny zamiar, który jednak pociągał za sobą pewną prywatyzację celebracji Ostatniej Wieczerzy” – wyjaśnił ACI Prensa. Miał na myśli w szczególności niemożność, z powodu braku miejsca, uczestnictwa księży diecezji rzymskiej w tej celebracji.
Swoją decyzją papież Leon XIV wznawia tradycję Kościoła w Rzymie, zgodnie z nieprzerwaną praktyką ubiegłego wieku, nie umniejszając jednocześnie troski o ubogich. „W ciągu roku jest niezliczona ilość okazji” – zauważa biskup Falbo – „aby podkreślić upodobanie Pana i Kościoła do najmniejszych spośród nas”.
W tym sensie uważa on powrót do tej tradycji za kolejny znak woli nowego papieża, „by nie tylko być, ale i zachowywać się jak biskup Rzymu”.
Decyzja ta — jego zdaniem — podkreśla związek Leona XIV z Bazyliką św. Jana na Lateranie, który stał się widoczny 25 maja, kiedy objął katedrę biskupią Rzymu, będącą siedzibą biskupią papieża, gdyż jest pierwszą chrześcijańską bazyliką zbudowaną po pokoju Konstantyna w IV wieku.
Uroczystość ta stanowiła fundamentalny krok na początku jego pontyfikatu, gdyż Papież jest nie tylko następcą św. Piotra i pasterzem Kościoła powszechnego, ale także biskupem diecezji rzymskiej.
Dane historyczne dotyczące rytuału obmywania stóp
Ksiądz Falbo przypomina, że obrzęd obmycia nóg „naturalnie ma swoje korzenie w geście wykonanym przez Jezusa w Wieczerniku, gdy obmył stopy swoim Apostołom przed ustanowieniem Eucharystii”.
Podkreśla także, że Ewangelia św. Jana jest jedyną, która opowiada o tym epizodzie, opatrzoną katechezą, która czyni z niego symbol miłości braterskiej i „nowego przykazania”, które konkretyzuje miłość we wzajemnej służbie.
Dlatego też – wyjaśnia – „już we wczesnym Kościele obmywanie nóg uważano za istotny znak rozpoznawczy autentycznych uczniów Pana”.
W każdym razie obrzęd obmycia stóp zmieniał się na przestrzeni wieków. Od Soboru Toledańskiego w 694 roku obmycie stóp przez biskupa jego współpracownikom uznano za obrzęd półliturgiczny i obowiązkowy. Ordo Romanus XII opisuje nawet drugi nakaz, zgodnie z którym po zaoferowaniu obiadu trzynastu biednym osobom w pokoju pałacu papieskiego, papież obmywał, osuszał i całował ich stopy.
W XV wieku kroniki Giovanniego Burcardo — papieskiego mistrza ceremonii od Innocentego VIII do Juliusza II, łącznie z Aleksandrem VI — systematycznie wspominają o obmyciu stóp trzynastu biedakom przez papieża w jednym z pomieszczeń Pałacu Apostolskiego w Watykanie.
Jednakże, jak przypomina prałat Falbo, przed ostatecznym przeniesieniem się na tę siedzibę po powrocie z Awinionu w 1378 r., papieże rezydowali przez prawie tysiąc lat obok katedry laterańskiej, od pontyfikatu św. Melchiadesa (†314) do Klemensa V (1305-1314).
Chociaż obrzęd obmycia nóg jest obrzędem charakterystycznym dla Wielkiego Czwartku, prałat Falbo podkreśla, że co najmniej od pontyfikatu Innocentego I w roku 416 w tym dniu odprawiano trzy różne msze: mszę poranną ku pojednaniu penitentów; drugą, poświęconą świętym olejom, szczególnie Krzyżma; i trzecią mszę wieczorną, jako pamiątkę Wieczerzy Pańskiej.
Zatem obmycie nóg nie było pierwotnie związane z Mszą Świętą Wielkiego Czwartku, choć Ewangelia głoszona w Eucharystii podczas Wieczerzy Pańskiej odnosi się właśnie do tego gestu Jezusa.
Kanon nawiązuje również do głębokiej reformy Triduum Paschalnego przeprowadzonej przez Piusa XII w 1955 r., która weszła w życie w następnym roku i miała na celu przywrócenie większej wierności historycznej celebracjom.
Od tego czasu praktyką Biskupa Rzymu — uwarunkowaną tym, że nie mieszka już w pobliżu swojej katedry — było dzielenie celebracji między bazylikami św. Jana na Lateranie i św. Piotra, przy czym dla tej pierwszej zarezerwowano wieczorną celebrację Wielkiego Czwartku z obrzędem obmycia nóg, po Mszy Krzyżma odprawianej rano w Bazylice Watykańskiej.
ZOBACZ RÓWNIEŻ:
słowa kluczowe: papież Franciszek, Wielki Czwartek, Msza Wieczerzy Pańskiej, obmycie stóp, Bazylika św. Jana na Lateranie, Leon XIV, reforma liturgiczna,
